Gaz gardiyanı | zamazing.org

pet şişeyi büküp de koymak aslında yapılabilecek en kötü hareket. Zira yapılması gereken şişenin içinde yüksek basınç oluşturup kolanın içindeki gazın dışarı çıkmasını engellemektir. (verilen aletin de tam olarak yaptığı bu işte) Çünkü gazların yüksek basınçta sudaki çözünülürlükleri artar.

Ama şişeyi bükerseniz, şişenin içinde düşük basınç olacağından gazın çözünülürlüğü oldukça düşecek. Çözünemeyen gaz da, sıvıdan kurtulup o güzelim asitliliğin yok olmasına neden olacak. Sakın.

Pet şişede boşalan kısımda ortam havası olacaktır. Havada bir nevi gaz olduğundan koladaki CO2 gazı buradaki havayı bir sıvıyı yada katıyı itebileceğinden daha rahat itebilecektir. Oysa şişenin hava ile dolu kısmını şiseyi deforme ederek boşaltırsak ve şişenin içindeki koladan çıkması muhtemel olan CO2 gazının şişeyi tekrar eski haline getiremeyecek kuvvette olduğunu var sayarsak o halde gaz çıkışı engellenmiş olacaktır Eğer kola çok soğuk ise gaz basıncı düşük olacak ve şişeyi eski haline getiremeyecektir. Ve fakat
kolanın sıcaklığı kritik bir noktada fazla ise gaz başıncı pet şişenin eski haline dönmesine yol açar.
Pet şişenin eğer spiral biçimde kırıştırılarak hacmi küçültülürse bu sefer şişenin içindeki basınca dayanımı fazla olacak ve kola ılık bile olsa oluşan yüksek CO2 basıncına dahi dayanacaktır. Tüm bunlara rağmen kolanın kapağı açılır açılmaz sıvının içinde hapsolmuş CO2 kısa zamanda terk-i diyar edecektir.
O zaman napıyormuşuz üzerinde yazdığı gibi kolayı soğuk içiyormuşuz.

şişenin içinde negatif basınç olduğu sürece, ki bunu da anlamak için sıktığınız ve kapağını kapattığınız kola şişesinin; şişeyi sıkmayı bıraktıktan sonra, kapağını açarak anlayabilirsiniz. Eğer içeri hava hücum ediyorsa sıkıştırdığınız şişede negatif basınç yarattınız demektir.
Kolanın sıcak ve soğuk olmasına orantılı bir süre geçtikten sonra CO2 o alçak basınç tarafınca sıvıdan çekilecek ve şişenin içinde tekrar neutral basınç olmasını sağlayacaktır.
İçeri hava hücum etmediyse, yani şişeyi stabil bir halde sıkıştırabildiyseniz (ki zordur efendim bu), yukarıda anlatılan mekanizma geçerli olacaktır.
Bükmeyin şişelerinizi. Tabi soğuk içmekte hep fayda vardır. Hatta kolayı(özellikle diet kolayı) kutusundan,şişesinden döküp de gazını ziyan etmeyin, şişesinden için efendim.

Ha bir de güzel deney anlatayım. Maden suyu şişesini alın buzluğa koyun. Dikkatle gözlemleyin. İçinde buz oluşmasına ramak kala dolaptan çıkarın. Genelde denk getirmek güç oluyor ama birkaç kez denedikten sonra yakalamak mümkün. Şişenin kapağını açtığınız anda içindeki sıvı yukardan başlayıp dallanarak aşşağıya doğru buz olacaktır. Çünkü yüksek basınç sayesinde sıvılığını koruyan soda, basınç düştüğü anda buz olmaya başlıyor. hepsi buz olmuyor, ilginç bir görüntü aslında deneyip görmenizi tavsiye ediyorum.

Evet doğru şişe tamamen boş olduğu halde şişeyi sıkıştırdığımızda dahi şişenin P.E.T. polimer yapısından kaynaklanan bir esnekliği vardır. Bu esneklikle şişe eski formuna dönmeye kalkar. Eğer içinde bir sıvı varken şişeyi sıkıştırırsanız şişe negatif başınçla sıvıya vakum yapar. Yani sıvının içindeki erimiş gaz sıvı yüzeyindeki hava basıncının azalmasıyla sıvıdan kurtularak gaz formuna geçer ve havaya karışır.normal şartlarda gaz olan maddelerin karakteristikleri normal şartlarda sıvı olan maddelerinkinden farklıda olsa bu bir nevi kaynama olayına benzer. Kaynamada ısı artışıyla su sıvı halden -ısının tatbik edildiği yüzeyden başlayarak- gaz haline geçer ama kaynama denilmesi için gaz kabarcıklarının sıvıdan kurtulup havaya karışması gerekir buda sıvının yüzeyine uygulanan hava basıncının yüksekliğiyle alakalıdır. Dünyada deniz seviyesinden yukarı çıkıldıkça hava basıncı azalır.Bu sebeple deniz seviyesinde su kaynaması daha yüksek sıcaklıklarda gerçekleşir. Çünkü sıvı yüzeyine uygululanan basınç, rakımı yüksek olan bir yerdekinden daha fazladır. Bilmeyenler için söyleyeyim gazlar ne kadar ısıtılırsa o kadar yüksek basınçla genleşir bu molekullerinin hızlarının ve aralarındaki mesafenin artmasından kaynaklanmaktadır.
Kola meselesine dönersek. Şişe yeterince sarmal-spiral bir tarzda bükülecek olursa P.E.T. yapısındaki dönüşümsüz esneklik bozulmasından kaynaklanan bir deformasyona sebep olur. Buda şişenin eski formuna nispeten geri dönememesiyle sonuçlanır. Böylece içindeki sıvıya uyguladığı vakum etkisi bir noktadan sonra minumuma iner. Ama daha önce söylediğim gibi haticeye değil neticeye bakarsak şişenin kapağını açar açmaz oluşan bu denge bozulacaktır. Sonuçta gaz sıvı fazına ya yüksek basınçta girer yada çok soğukta. Kapağı açtığımızda basınç etkisini kaldırmış oluyoruz birde soğuk etkisini kaldırdığımızda gazın sıvı (Kola) içerisinde kalabilmesi imkansızdır. Soğuk muhafaza edilmeyen koladaki CO2 kapağın açılmasıyla çakmak gazının (sibobuna basılmasıyla) sıvı halden anında gaz haline geçmesi gibi uçup gidecektir. Çakmakta gazın sıvı halde saklanması basınç şartına bağlıdır (çakmağı buz dolabına koymayız heralde)Kolada ise CO2nin sıvı halde kalması soğuma şartına bağlıdır( Kola şişesinin kapağını açmadan içemeyiz herhalde).